Aşağıda 10. sınıf Felsefe dersi için gerçek MEB ortak yazılı sorularının adım adım çözümleri yer alır. Toplam 14 soru. Her çözüm; soruyu anlama, plan, uygulama ve "bu tip nasıl çözülür" bölümleriyle hazırlanmıştır.
Bu yazılıyı uygulamada çöz →
Soru: 2. Doğru için elimizde güvenilir bir ölçüt yoktur, bütün bilgilerimiz yalnızca olasılık değerindedir, kesin bilgi değildir. Karneades’in bu sözünden hareketle filozofun bilgi görüşünü açıklayınız.
1) Anla Karneades'in sözü: 'Doğru için güvenilir bir ölçüt yoktur, tüm bilgilerimiz yalnızca OLASILIK değerindedir, kesin bilgi değildir.' Filozofun bilgi görüş …
🔒 Adım adım tam çözüm + yöntem + kısayol uygulamada — Gerçek MEB sorusunu çözümüyle aç
Soru: 1. Yer altında, mağara içinde insanlar çocukluklarından beri ayak ve boyunlarından zincire vurulmuş bir mah- pus olarak yaşarlar. Kımıldayamaz ve burunlarının ucundan başka bir yeri göremezler. Yüksek bir yerde ya- kılmış ateş arkalarında parıldar. Mahpuslarla ateş arasındaki yolda başka insanlar, ellerinde tahtadan yapıl- mış kuklalar taşır. Mahpuslar, karşılarındaki duvara bu kuklaların yansıyan gölgelerini görüp bunları gerçek zanneder. Gerçek, mahpuslar için nesnelerin gölgelerinden başka bir şey olamaz. Bu parçadaki sembolik anlatının ilgili olduğu varlık felsefesi anlayışını açıklayınız.
1) Anla Metin Platon'un ünlü 'Mağara Alegorisi'dir: zincirli mahpuslar duvardaki gölgeleri gerçek sanır. …
🔒 Adım adım tam çözüm + yöntem + kısayol uygulamada — Gerçek MEB sorusunu çözümüyle aç
Soru: 3. “Balina memeli hayvandır.” önermesi şüphesiz herkes tarafından doğru kabul edilir. Peki, bu önermenin doğru olduğunu kabul eden kişi tam olarak önermenin hangi özelliğine gönderme yapmaktadır? Bazı düşü- nürlere göre bu önerme doğrudur çünkü dış dünyada balinalarla ilgili bir gerçeğe tekabül eder. Bazı düşü- nürlere göre ise bu önermenin doğru olmasının nedeni diğer inançlarla bağdaşmasıdır. Bu parçada yer alan önermenin doğruluğunu pragmatik kuram bağlamında açıklayınız.
Anla: 'Balina memeli hayvandır.' önermesinin doğruluğu üç kurama göre farklı açıklanır: tekabül (dış gerçeğe uygunluk), tutarlılık (diğer inançlarla bağdaşma) ve pragmatik (yarar). …
🔒 Adım adım tam çözüm + yöntem + kısayol uygulamada — Gerçek MEB sorusunu çözümüyle aç
Soru: 5. Spinoza “Hoşnutluk, erdemin ödülü değil ama erdemin kendisidir.” der ve ekler “Zihin ne kadar bu tanrısal aşktan veya hoşnutluktan zevk duyarsa o kadar anlar, yani duygular üzerinde o kadar güç sahibi olur ve kötü olan duygulara o kadar az maruz kalır.” Spinoza’nın bu sözlerini filozofun ahlak görüşü ile ilişkilendirerek açıklayınız.
Anla: Spinoza 'Hoşnutluk, erdemin ödülü değil erdemin kendisidir' ve erdemli/anlayan zihnin duygular üzerinde güç kazanıp kötü duygulardan az etkilendiğini söylüyor. …
🔒 Adım adım tam çözüm + yöntem + kısayol uygulamada — Gerçek MEB sorusunu çözümüyle aç
Soru: 6. Tanrı’nın varlığına ilişkin en ünlü kanıtlar şunlardır: (1) Ontolojik kanıta göre Tanrı var olmasaydı en yetkin varlık, var olan en yetkin varlıktan daha az yetkin olacaktı. Dolayısıyla artık daha fazla en yetkin varlık ol- mayacağı için Tanrı’nın varlığı kaçınılmazdır. (2) Kozmolojik kanıt ise dünyadaki her değişmenin bir nedeni olması gerektiğini ve bu nedenler zincirinin sonsuza kadar geriye gidemeyeceğini ifade eder. Öyleyse ken- disinin hiçbir nedeni olmayan bir ilk nedenin var olması zorunludur, bu neden de kozmolojik kanıta göre Tanrı’dır. (3) Fiziko-teolojik kanıta göre dünyada amaçlı bir kuruluş ve düzen olgusu bulunmaktadır. O hâlde bu kuruluş ve düzenin yalnızca en bilge ve her şeye gücü yeten bir varlığın yani Tanrı’nın işi olduğu söyle- nebilir. Bu parçadaki Tanrı kanıtlamalarından yola çıkarak Tanrı’nın temel niteliklerini açıklayınız.
Anla: Metinde Tanrı'nın varlığına dair üç klasik kanıt veriliyor: (1) Ontolojik (en yetkin varlık), (2) Kozmolojik (ilk neden), (3) Fiziko-teolojik/teleolojik ( …
🔒 Adım adım tam çözüm + yöntem + kısayol uygulamada — Gerçek MEB sorusunu çözümüyle aç
Soru: 1. Çevremize, nesnelere baktığımızda ve nedenlerin işlemleri üzerinde durduğumuzda hiçbir zaman tek bir durumda herhangi bir kuvvet veya zorunlu bağlantı, etkiyi nedene bağlayan herhangi bir özellik bulamayız. Gördüğümüz sadece birinin gerçekten olgu olarak ötekinin ardından geldiğidir. Bilardo toplarından birinin darbesini ötekinin hareketi izler. Dış duyulara görünenin hepsi bu kadardır. Bütün idealarımız izlenimlerimi- zin kopyalarından başka bir şey değildir. Başka bir deyişle iç veya dış duyularımızla daha önce duymadığı- mız bir şeyi düşünmemiz imkânsızdır. Hume’un bilgi konusundaki bu görüşlerinin hangi ekole dayandığını ve bu ekolün özelliklerini açık- layınız.
Anla: Metinde Hume, hiçbir yerde 'zorunlu neden-sonuç bağı' göremediğimizi, sadece olayların art arda gelişini gördüğümüzü; bütün idealarımızın (fikirlerimizin) …
🔒 Adım adım tam çözüm + yöntem + kısayol uygulamada — Gerçek MEB sorusunu çözümüyle aç
Soru: 2. Bilimin amacı yanlışa varmak değil doğruyu ortaya koymaktır. Fakat bilimsel indirgemeciliği savunan Popper’a göre mutlak doğru yoktur. Başka bir deyişle bilimsel bilgi doğru ancak sınanamayan bir içerikte sunulursa dahi onun olgusal karşılığı veya gözlemsel süreci gerçekleşemez. Ona göre yanlışlanabilirlik ilke- si aslında sınanabilirlik ilkesini içermektedir. Çünkü bir ifade sınanmaya elverişli ise yanlışlanma olanağına, böylece de bilimsel olma hakkına sahiptir. Sınamaya müsait olmayan hiçbir ifade bilimde yer almamalıdır. Çünkü onun ne doğruluğu ne de yanlışlığı kontrol edilememektedir. Bu kurama ilişkin tahminlerin sınama aşamasında çıkması kuramı desteklerken çıkmaması kuramın yeniden revize edilmesini sağlar. Buna göre Popper’ın bilimsel indirgemeciliğini bilim felsefesindeki indirgemeci yaklaşımı temel ala- rak açıklayınız.
Anla: Metinde Popper anlatılıyor: mutlak doğru yoktur; bilimsel bilgi sınanabilir/yanlışlanabilir olmalıdır; yanlışlanabilirlik ilkesi sınanabilirliği içerir; s …
🔒 Adım adım tam çözüm + yöntem + kısayol uygulamada — Gerçek MEB sorusunu çözümüyle aç
Soru: 3. Din felsefesi din üzerine düşünen, dinin kavramlarını ve kurallarını ele alan felsefedir. Teoloji (ilahiyat) ise dine ilişkin bilgileri ve özellikleri konu alan disiplindir. Buna göre din felsefesi ile teolojiyi farklılıkları bakımından karşılaştıran üç madde yazınız.
Anla: Metinde din felsefesi ve teoloji (ilahiyat) tanımlanmış. …
🔒 Adım adım tam çözüm + yöntem + kısayol uygulamada — Gerçek MEB sorusunu çözümüyle aç
Soru: 4. Üç tür egemenlikten bahsedilebilir: Soya dayalı egemenlikte yönetici, meşruiyetini halktan değil kan bağı yoluyla soyundan geldiği aileden alır. Böyle bir sistemde yöneticinin kendi emir ve yasaklarını halka dayat- ması, egemenliğinin bir göstergesidir. Karizmatik egemenlik, gözü peklik, yönetme ve öngörü kabiliyeti gibi özellikleri ile başkalarına göre üstün vasıflı bir kişinin yönetimini meşru kabul etmektir. Böyle bir yönetimde de karizma sahibi egemenin karar ve uygulamaları eleştiriden muaftır. Hukuksal egemenlik ise rasyonel bir nitelik taşır. Rasyonel olarak ve rıza ile hazırlanmış olan hukuki kaidelerin geçerliliğine ve bu kaideler çerçe- vesinde seçilen yönetimlerin meşruluğuna dayanır. Buna göre egemenlik kavramının anlamına değinerek siyaset felsefesinde bu problemin ele alınış şeklini açıklayınız.
Anla: Metinde üç egemenlik türü anlatılıyor: soya dayalı (geleneksel), karizmatik ve hukuksal (rasyonel) egemenlik. …
🔒 Adım adım tam çözüm + yöntem + kısayol uygulamada — Gerçek MEB sorusunu çözümüyle aç
Soru: 5. – (Çaydanlık resmini işaret ederek) Ne var bunda? Bunu ben de yaparım. – Elbette yapabilirsin. Ahmet Hamdi Tanpınar’ın “Saatleri Ayarlama Enstitüsü” adlı romanını da yazabi- lirsin. Tek yapman gereken o romanı açıp harfleri sırasıyla bir kâğıda geçirmek. Çok kolaydır. – Dur bir dakika. Bahsettiğim resmi yapmakla edebî bir eseri yazmak arasında ciddi bir fark var. Sözünü ettiğin roman yazılmamış olsaydı ben yazamazdım. Harfleri kâğıda geçirmek kolay olabilir ama o öyküyü okumadan önce kurmak benim başaramayacağım yaratıcı bir iş. Çaydanlık resmini ise daha önce hiç görmemiş olsaydım da yapabilirdim. Bu diyalogdan yola çıkarak sanat felsefesindeki “yaratma kuramı”nı açıklayınız.
Anla: Diyalogda biri 'çaydanlık resmini ben de yaparım' diyor; diğeri 'o resmi hiç görmemiş olsan da yapardın, ama Tanpınar'ın romanını okumadan yazamazdın; ede …
🔒 Adım adım tam çözüm + yöntem + kısayol uygulamada — Gerçek MEB sorusunu çözümüyle aç
Soru: 6. Dekorların yıkıldığı olur. Yataktan kalkma, tramvay, dört saat çalışma, yemek, uyku ve aynı uyum içinde salı, çarşamba, perşembe, cuma ve cumartesi... Çoğu kez kolaylıkla izlenir bu yol. Yalnız bir gün “Neden?” yükselir ve her şey bu şaşkınlık kokan bıkkınlık içinde başlar. İşte bu önemli çünkü aynı zamanda bilincin devinimlerini başlatır. Onu uyandırarak bir başlangıç noktası oluşturur. Bu metni günlük alışkanlıklarınızın üzerinizdeki olumlu etkisini düşünerek felsefenin yaşamla ilişkisi bağlamında yorumlayınız.
Anla: Metin (Camus'nün 'Sisifos Söyleni' pasajı) günlük yaşamın mekanik akışını -kalk, tramvay, çalış, ye, uyu- ve bu tekdüzeliğin bir gün 'Neden?' sorusuyla kırılmasını anlatır. …
🔒 Adım adım tam çözüm + yöntem + kısayol uygulamada — Gerçek MEB sorusunu çözümüyle aç
Soru: 1. Platon, varlık konusunda “idealar kuramı” olarak bilinen bir varlık anlayışı geliştirmiştir. Onun varlık anlayışı- nın temelinde akılla kavranabilen, değişmeyen ve kendi kendinin nedeni olan gerçek varlıklar, yani idealar yer almaktadır. Ona göre gerçek varlık olan ideaların bilgisi akıl yoluyla elde edilir, ideaların bilgisi zihinde doğuştan mevcuttur. Bu parçadan hareketle Platon’un varlık ve bilgi ile ilgili görüşlerini ilişkilendirerek açıklayınız.
Anla: Platon'un idealar kuramına göre gerçek varlıklar 'idealar'dır: akılla kavranan, değişmeyen, kendi kendinin nedeni olan varlıklar; ve onların bilgisi akıl …
🔒 Adım adım tam çözüm + yöntem + kısayol uygulamada — Gerçek MEB sorusunu çözümüyle aç
Soru: 3. Bilimin teknolojik, ahlaki ve bilimsel değerinden bahsedilmektedir. Bilim ve teknoloji, insanlığı daha ileri gö- türebileceği gibi olumsuz sonuçlar da doğurabilir. Feyerabend bilimin sabit, genelgeçer kurallarla ilerlediğini savunan anlayışı eleştirir ve şöyle der: “Bilimin değeri ve kullanımı ile ilgili kararlar bilimsel kararlar değildir, bunlar varoluşsal denilen türde kararlardır. Belirli bir tarzda yaşama, düşünme, hissetme, davranma kararla- rıdır.” Feyerabend, bilimin insanoğlunun doğayla olan mücadelesinde bulmuş olduğu araçlardan sadece biri olduğunu, bu yüzden mutlaklaştırılmaması gerektiğini savunur. Ona göre “Ne bilim ne aklilik evrensel üstün- lük ölçütüdür. Bilim kutsal değildir. Sadece var olması, ona hayran olunması ve ondan sonuç alınması bilimi mükemmellik ölçütü yapmaya yetmez.” Bu parçadan hareketle bilimin ahlaki değerini iyi ve kötü kavramları üzerinden örnek vererek tartışınız.
Anla: Feyerabend, bilimin sabit-genelgeçer kurallarla ilerlediği anlayışını reddeder; bilimin değeri/kullanımıyla ilgili kararların bilimsel değil 'varoluşsal' …
🔒 Adım adım tam çözüm + yöntem + kısayol uygulamada — Gerçek MEB sorusunu çözümüyle aç
Soru: 3. Sanat ve özellikle resim, aktivizmin hiçbir şey bilmek istemediği ilkel anlam örtüsünden beslenir. Bunu tam bir masumiyetle yapan bir tek onlar vardır. Yazara, felsefeciye danışılır; dünyayı askıda tutmaları kabul edi- lemez, tavır almaları istenir; onlar, konuşan insanın sorumluluklarından kaçamazlar. Ressam tektir, hiçbir değerlendirme zorunluluğu olmadan her şeye bakma hakkı olan... Sanki onun karşısında bilginin ve eylemin emirleri erdemlerini kaybeder. O buradadır, yaşamda güçlü veya güçsüz ama dünyayı ağır ağır düşünme- sinde hiç kuşkusuz olarak egemendir. Tek tekniği gözlerinin ve ellerinin göre göre, resim yapa yapa kendine verdikleridir. Bu parçada anlatılmak isteneni felsefi olarak açıklayınız.
Anla: Parça, ressamı yazar/filozofla karşılaştırır. …
🔒 Adım adım tam çözüm + yöntem + kısayol uygulamada — Gerçek MEB sorusunu çözümüyle aç